Nhất Điện, Nhì Phòng, Tam Kê, Tứ Kệ Trong Âm Thanh Là Gì?

Trong giới âm thanh chuyên nghiệp, có một câu khẩu quyết "nằm lòng" mà bất kỳ dân chơi audio hay kỹ thuật viên nào cũng phải biết: "Nhất điện, Nhì phòng, Tam kê, Tứ kệ". Dù thiết bị của bạn có đắt tiền đến đâu, nếu bỏ qua 4 yếu tố này, dàn âm thanh cũng khó phát huy được tối đa hiệu năng. Hãy cùng DBacoustic tìm hiểu chi tiết ngay nhé!

1. Nhất điện: Nguồn điện là "mạch máu" của dàn âm thanh 

Trong câu: “nhất điện, nhì phòng, tam kê, tứ kệ” thì yếu tố đầu tiên là nhất điện. Nhiều người thường dồn hết ngân sách vào loa, amply, vang số mà quên mất rằng nguồn điện mới là yếu tố quyết định hàng đầu. Nó như nguồn thức ăn - điện có sạch và đủ thì thiết bị mới "khỏe" và hoạt động đúng công suất. 

Ảnh hưởng của nguồn điện kém chất lượng

• Điện yếu, chập chờn: Khiến đẩy công suất hoặc amply không đủ lực để đánh bass, âm thanh bị sụt áp, hụt hơi ở những đoạn cao trào.
• Nhiễu điện (Nhiễu dòng): Tín hiệu đầu vào bị nhiễm sóng từ trường, sóng radio gây ra tiếng xì xoẹt, u u, méo tiếng phát ra từ loa.
• Giảm tuổi thọ thiết bị: Sự tăng giảm điện áp đột ngột rất dễ làm cháy nguồn, hỏng bo mạch của dàn karaoke hay thiết bị nghe nhạc.

Giải pháp tối ưu nguồn điện

• Dùng quản lý nguồn chất lượng: Giúp bật/tắt các thiết bị theo đúng trình tự (tránh hiện tượng nổ bụp ra loa) và lọc bớt nhiễu điện lưới sinh ra từ các thiết bị gia dụng khác (tủ lạnh, điều hòa, máy giặt).
• Lắp đặt ổn áp riêng: Nếu khu vực bạn sinh sống có điện áp chập chờn, sử dụng ổn áp sẽ đảm bảo nguồn điện cấp cho dàn audio luôn giữ ở mức chuẩn (220V).
• Sử dụng dây nguồn chất lượng & tiếp địa: Kéo đường dây điện riêng cho phòng audio và làm cọc tiếp địa (dây mát) để triệt tiêu hoàn toàn dòng điện rò cũng như nhiễu tần số cao.

2. Nhì phòng: Không gian phòng quyết định 50% chất lượng âm thanh 

Nếu như điện áp là nền tảng khởi đầu thì không gian phòng chính là môi trường trực tiếp dẫn truyền sóng âm đến tai người nghe. Đó là lý do vì sao trong quy tắc "nhất điện, nhì phòng, tam kê, tứ kệ", yếu tố phòng hát lại đứng ngay vị trí thứ hai. 

Dù bạn sở hữu bộ dàn đắt tiền đến đâu nhưng nếu đặt trong căn phòng thiết kế sai quy chuẩn tiêu âm thì âm thanh thu được vẫn sẽ trở thành "thảm họa". 

Những lỗi không gian phòng thường gặp

• Phòng nhiều kính, tường gạch trơn, sàn gạch men: Sóng âm phản xạ liên tục vào các bề mặt cứng gây nên hiện tượng dội âm, vang nhại (echo), tiếng bị rền và hú rít khi hát karaoke.
• Phòng quá nhỏ nhưng lắp loa công suất quá lớn: Âm thanh bị nén, bí bách, dội bass liên tục khiến người nghe có cảm giác nhức đầu, mệt mỏi.
• Phòng quá rộng, nhiều khoảng trống: Âm thanh bị loãng, hụt bass, nghe mỏng và thiếu độ ấm.

Cách xử lý âm học cho phòng hát/nghe nhạc

• Xử lý tiêu âm & tán âm: Trang bị thêm rèm vải dày, thảm trải sàn, xốp tiêu âm/mút trứng ở các điểm phản xạ âm chính (tường sau loa, tường đối diện loa) để triệt tiêu tiếng vang.
• Sử dụng nội thất gỗ, sofa bọc vải: Các vật dụng như sofa da/vải, kệ sách gỗ giúp hấp thụ và tán âm tự nhiên rất tốt mà không cần thi công đắt đỏ.
• Chọn công suất loa phù hợp diện tích:
  • Phòng <20m²: Nên dùng loa bass 20 - 25cm hoặc loa bookshelf.
  • Phòng 20 - 35m²: Dùng loa bass 30cm hoặc loa cột.

3. Tam kê: Vị trí đặt loa và góc phủ âm chuẩn xác

Yếu tố thứ ba trong “nhất điện, nhì phòng, tam kê, tứ kệ” là cách bố trí loa (tam kê). Loa là thiết bị phát ra âm thanh trực tiếp, nếu đặt sai vị trí, dải tần số bị triệt tiêu hoặc cộng hưởng tiêu cực.

Sai lầm phổ biến khi kê đặt loa

• Đặt loa quá sát tường hoặc góc phòng: Khiến dải âm trầm (bass) bị cộng hưởng quá đà, sinh ra tiếng dội bass "ù ù", lấn át hết dải trung (mid) và dải cao (treble).
• Kê loa không cân bằng, lệch hướng: Khiến âm thanh từ loa trái và loa phải đến tai người nghe không cùng lúc, làm mất đi hiệu ứng âm hình (Stereo Image), tiếng ca sĩ bị lệch về một bên.
• Đặt loa quá thấp hoặc quá cao: Treble của loa có tính hướng tính cao, nếu đặt quá tầm tai người nghe, âm thanh sẽ bị mờ và thiếu độ chi tiết.

Bí quyết kê đặt loa chuẩn kỹ thuật

• Khoảng cách tường: Đặt loa cách tường sau ít nhất 30 - 50cm và cách tường bên từ 50cm trở lên để tránh dội tiếng bass.
• Quy tắc tam giác đều: Khoảng cách giữa 2 loa nên bằng khoảng cách từ vị trí người ngồi nghe đến từng loa.
• Góc xoay loa (Toe-in): Xoay nhẹ hai loa hướng vào vị trí người nghe một góc từ 10 - 15 độ để tập trung âm hình.
• Chiều cao loa: Đặt loa sao cho loa Treble (Loa trép) ngang với tầm tai của người nghe khi ngồi.

4. Tứ kệ: Chân loa, kệ chống rung và sự thông thoáng

Yếu tố cuối cùng trong “nhất điện, nhì phòng, tam kê, tứ kệ” nhưng ít ai để ý chính là chân loa, kệ và giá đỡ (tứ kệ). Khi loa hoặc những thiết bị khuếch đại hoạt động, chúng tạo ra rung động cơ học rất lớn.

Tác hại khi bỏ qua chân kệ

• Rung lắc sinh ra tạp âm: Khi loa đánh bass mạnh, nếu đặt trực tiếp lên mặt bàn/mặt sàn lỏng lẻo, lực rung truyền xuống sàn gây rè tiếng, méo dải trầm.
• Thiết bị bị om nhiệt (Quá nhiệt): Đặt amply, vang số, cục đẩy chồng lên nhau trong hộc tủ kín khiến khí nóng không thoát ra được. Điều này làm thiết bị nhanh bị nóng, tự ngắt hoặc giảm tuổi thọ tụ điện, bo mạch.

Giải pháp tối ưu chân kệ

• Sử dụng chân loa chuyên dụng: Chọn các loại chân loa bằng gỗ nặng, sắt hoặc đúc nguyên khối có chân đinh chén hứng để triệt tiêu hoàn toàn độ rung truyền xuống sàn.
• Kệ Audio thoáng khí: Sử dụng kệ máy chuyên dụng (kệ gỗ chống rung, kệ sắt nhiều tầng) có khoảng cách giữa các tầng thoáng đãng giúp tản nhiệt tối đa cho cục đẩy công suất và amply.
• Đệm cao su/chân đinh chống rung: Đặt bên dưới các thiết bị đầu phát, amply để cách ly rung động ngoại vi.

Kết luận

Qua quy tắc vàng "nhất điện, nhì phòng, tam kê, tứ kệ", có thể thấy rằng: Một dàn âm thanh hay không nằm ở việc bạn chi bao nhiêu tiền mà nằm ở việc bạn tối ưu và chăm sóc hệ thống đó như thế nào. Bạn đã áp dụng quy tắc nào trong 4 yếu tố trên cho phòng hát nhà mình? Để lại ý kiến để cùng thảo luận nhé!